Uglerod oksidi zaharlanishining patofiziologiyasi

Uglerod monoksidi (CO) — rangsiz va hidsiz gaz bo’lib, uning gemoglobinga yaqinligi kislorodnikidan 200–250 marta yuqori. CO inhalyatsiya qilinganda karboksigemoglobin (COHb) hosil bo’ladi, bu esa quyidagilarga olib keladi:

  • Gipoksik gipoksiya — qon kislorod sig’imining pasayishi
  • Oksigemoglobin dissotsiatsiya egri chizig’ining chapga siljishi — to’qimalarda O₂ ajralishining qiyinlashishi
  • To’g’ridan-to’g’ri sitotoksik ta’sir — mitoxondrial sitoxromoksidaza, mioglobin bilan bog’lanish
  • Reperfuzion shikastlanish — oksigenatsiya tiklanishida erkin radikal oksidlanishining faollashishi

COHb darajalari va klinik ko’rinishi

COHb, % Klinik belgilari
<10% Bosh og’rig’i, engil holsizlik
10–20% Bosh og’rig’i, ko’ngil aynishi, bosh aylanishi
20–30% Kuchli bosh og’rig’i, qusish, ko’rish buzilishi, taxikardiya
30–40% Ong chalkashligi, sinkope, taxipnoye, ko’krak og’rig’i
40–60% Koma, tutqanoqlar, aritmiyalar, kardiogen shok
>60% Letal natija

CO zaharlanishida shoshilinch GBT protokoli

Optimal boshlash vaqti

Ekspozitsiyadan keyin dastlabki 6 soat ichida GBT boshlash eng yaxshi natijalar beradi. Terapevtik oyna 24 soatgacha. Weaver va boshq. (2002, NEJM) randomizatsiyalangan tadqiqotida ko’rsatilganidek, 24 soat ichida boshlangan GBT kechikkan nevrologik oqibatlar chastotasini ishonchli pasaytiradi.

Seans parametrlari

  • Bosim: 2.4–3.0 ATA (ko’pincha birinchi seans uchun 2.8 ATA)
  • Davomiyligi: 90–120 daqiqa (kompressiya va dekompressiyani o’z ichiga oladi)
  • Nafas olish aralashmasi: 100% O₂
  • Seanslar soni: dastlabki 24 soat ichida 1 dan 3 gacha; og’ir zaharlanishlarda — 3–5 kun davomida 5 tagacha

CO zaharlanishida GBT ko’rsatmalari

Shoshilinch GBT quyidagi mezonlardan kamida bittasi mavjud bo’lganda ko’rsatiladi:

  • Hushni yo’qotish (hatto qisqa muddatli) zaharlanishning istalgan bosqichida
  • COHb >25% (yoki homilador ayollarda >15%)
  • Homiladorlik — klinik simptomlar bilan istalgan COHb darajasida
  • Nevrologik deficit: ataksiya, kognitiv buzilishlar, tutqanoqlar
  • Kardial patologiya: EKGda ishemik o’zgarishlar, troponin oshishi, aritmiyalar
  • Metabolik atsidoz (pH <7.1)

Kechikkan nevrologik oqibatlar (DNS) profilaktikasi

Kechikkan neyropsixiatrik sindrom (DNS) zaharlanishdan 2–40 kun o’tgach jabrlangan shaxslarning 15–40% da rivojlanadi. Belgilari:

  • Kognitiv buzilishlar (xotira, diqqat, ijroiya funktsiyalari)
  • Parkinsonizm, distoniya
  • Depressiya, tashvish, shaxsiyat o’zgarishlari
  • Oq moddaning demielinizatsiyasi

Weaver va boshq. (2002) landmark tadqiqoti: 24 soat ichida uchta GBT seansi 6 hafta o’tgach kognitiv buzilishlar chastotasini 46%ga kamaytiradi.

Terapiya samaradorligini nazorat qilish

  • COHb ni normallanguncha (<3%) har 2–4 soatda qayta aniqlash
  • Neyrokognitiv testlar (MMSE, Trail Making Test) — GBT dan oldin va keyin
  • EKG monitoring, troponin dinamikada
  • Doimiy nevrologik simptomlar bo’lganda bosh miya MRT
  • DNS aniqlash uchun 2–4 haftadan keyin qayta ko’rik

«Oksimer» GBT markazi kontaktlari

CO zaharlanishida GBO bo’yicha shoshilinch konsultatsiyalar va bemorlarni yo’naltirish uchun:

By Для врачей